Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 6

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen umum şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, nazarıitibar eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile alakadar ve Türk’e özgü demeında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve mukannen bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle hatlan ve giderek anonimleneşeli bir nazım biçimidir. Yırler temel flaşörklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Yırlerdeki flaşörklere (üçlük yahut ikilik bile olabilir) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise umum dilinde “rabıt” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra gene edilen ikilik (ya da daha çok) dizelerdir.

Yırnün mukannen bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da rastgele bir umum şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olur. Bu yüzden türkü tipinin en açık özelliği melodisidir. Yırler hece ölçüsünün her sözıbıyla söylenir. şu demek oluyor ki hece adetsı itibarıyla bir sınırlama gayrimümkün.

Yırlerin koca çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. Yırler bu şekilde umumın varlıkı olurlar ve umumın her kesimine hitap eden sanatkârlar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan münteşir bir musiki türüdür. Yırler çoğu posta, bir doğa fenomenı ya da bir kahramanlık alınsında doğar ve yayılırlar. Yırler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, alan adlarının, hatta konuların dahi değişmiş olduğu görüldüğü karınin, nerede doğduklarını saptamak çetinleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere nazaran usulsüz ve usullü türküler olarak dü kıvrım yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı karınine alan uzun havalardır. Usullü olan türküler grubunda ise ekseriyetle hile havaları alan düzenır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da sınık atmosfer adı verilmektedir.

Türklerde teamüllenen konulara nazaran bile sınıflama fail yazarlar vardır. Konularına nazaran türküler:

Ninniler
Çocuk türküleri
Tabiat türküleri
Aşk türküleri
Kahramanlık ve askeriye türküleri
Resim türküleri
İş türküleri
Karşıtlıklı türküleri
Ölüm türküleri (Ağıt)
Entrika türküleri
Tabiat ve hayvan türküleri
Zeybek havası ve derebeyi türküleri
Cinayetler ve elemklı olaylarla alakalı türküleri
Güldürücü türküleri