Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 5

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen cumhur şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, kontak eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile ilgili ve Türk’e özgü manaında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve belli başlı bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle kırlan ve giderek anonimleşen bir nazım biçimidir. Koşukler anne flaşörklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Koşuklerdeki flaşörklere (üçlük veya ikilik de olur) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise cumhur dilinde “saz” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında yeniden edilen ikilik (evet da daha çok) dizelerdir.

Koşuknün belli başlı bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da rastgele bir cumhur şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olabilir. Bu yüzden türkü tipinin en besbelli özelliği melodisidir. Koşukler hece ölçüsünün her kalıbıyla söylenir. şu demek oluyor ki hece skorsı bakımından bir sınırlama imkânsız.

Koşuklerin kebir çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Koşukler bu şekilde cumhurın finansı olurlar ve cumhurın her kesimine hitap fail sanat adamılar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan yaygın bir müzik türüdür. Koşukler çoğu kez, bir tabiat hikâyeı evet da bir kahramanlık hakkındasında doğar ve yayılırlar. Koşukler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, konum adlarının, hatta konuların birlikte değişmiş olduğu görüldüğü muhtevain, nerede doğduklarını saptamak meşakkatlileşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere göre usulsüz ve usullü ırlamakler olarak iki kıvrım yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı muhtevaine vadi uzun havalardır. Usullü olan ırlamakler grubunda ise ekseriya külah havaları konum kızılır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da fay muhit adı verilmektedir.

Türklerde fiillenen konulara göre de sınıflama yapan yazarlar vardır. Konularına göre ırlamakler:

Ninniler
Çocuk ırlamakleri
Natür ırlamakleri
Aşk ırlamakleri
Kahramanlık ve askeriye ırlamakleri
Seremoni ırlamakleri
İş ırlamakleri
Alınlıklı ırlamakleri
Ölüm ırlamakleri (Ağıt)
Piyes ırlamakleri
Tabiat ve hayvan ırlamakleri
Efe ve derebeyi ırlamakleri
Cinayetler ve zehirklı olaylarla alakalı ırlamakleri
Güldürücü ırlamakleri