Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 4

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen halk şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, nazarıitibar eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile ilgili ve Türk’e özgü anlamında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve mukannen bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle tasarlan ve zamanla anonimleeğlenceli bir nazım biçimidir. Koşukler ana dörtlüklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Koşuklerdeki dörtlüklere (üçlük yahut ikilik bile olabilir) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise halk dilinde “ilhak” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra gene edilen ikilik (evet da elan çok) dizelerdir.

Koşuknün mukannen bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da rastgele bir halk şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olabilir. Bu yüzden türkü tipinin en açık özelliği melodisidir. Koşukler hece ölçüsünün her lakırtııbıyla söylenir. Kısaca hece skorsı bakımından bir sınırlama imkânsız.

Koşuklerin majör çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Koşukler bu şekilde halkın esrarı olurlar ve halkın her kesimine hitap eden sanatçılar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan münteşir bir müzik türüdür. Koşukler çoğu sefer, bir doğa vakaı evet da bir kahramanlık muhalifsında doğar ve yayılırlar. Koşukler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, durum adlarının, ayrıca konuların birlikte değişmiş olduğu görüldüğü muhtevain, nerede doğduklarını saptamak dermanleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere gereğince usulsüz ve usullü koşukler olarak dü fark yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı muhtevaine alan uzun havalardır. Usullü olan koşukler grubunda ise ekseriya künde havaları durum kırmızıır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da gücenmiş çekicilik adı verilmektedir.

Türklerde sorunlenen konulara gereğince bile sınıflama karşılayıcı yazarlar vardır. Mevzularına gereğince koşukler:

Ninniler
Çocuk koşukleri
Tabiat koşukleri
Aşk koşukleri
Kahramanlık ve askeriye koşukleri
Seremoni koşukleri
İş koşukleri
Katlıklı koşukleri
Ölüm koşukleri (Ağıt)
Desise koşukleri
Mizaç ve efsanevi koşukleri
Zeybek havası ve derebeyi koşukleri
Cinayetler ve kederklı olaylarla alakalı koşukleri
Güldürücü koşukleri