Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 12

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen ahali şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, kontak eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile dayalı ve Türk’e özgü mazmunında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve makul bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle tasarlan ve zamanla anonimleşen bir nazım biçimidir. Türküler ana murabbaklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Türkülerdeki murabbaklere (üçlük yahut ikilik bile mümkün) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise ahali dilinde “rabıt” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında yine edilen ikilik (evet da henüz çok) dizelerdir.

Türkünün makul bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da rastgele bir ahali şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olur. Bu yüzden türkü tipinin en bariz özelliği melodisidir. Türküler hece ölçüsünün her lafıbıyla söylenir. Kısaca hece skorsı itibarıyla bir sınırlama imkânsız.

Türkülerin eke çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Türküler bu şekilde ahaliın finansı olurlar ve ahaliın her kesimine seslenme fail sanatçılar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan geniş bir çalgı türüdür. Türküler çoğu yol, bir tabiat hikâyeı evet da bir kahramanlık huzursında doğar ve yayılırlar. Türküler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, iz adlarının, hatta konuların üstelik değiştiği görüldüğü derunin, nerede doğduklarını saptamak tabütüvanleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere gereğince usulsüz ve usullü türküler olarak dü kıvrım yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı derunine yer uzun havalardır. Usullü olan türküler grubunda ise ekseriyetle temaşa havaları iz allıkır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da melez durum adı verilmektedir.

Türklerde işçiliklenen konulara gereğince bile sınıflama yaratıcı yazarlar vardır. Konularına gereğince türküler:

Ninniler
Çocuk türküleri
Natür türküleri
Aşk türküleri
Kahramanlık ve bayrakaltı türküleri
Seremoni türküleri
İş türküleri
Zıtlıklı türküleri
Ölüm türküleri (Ağıt)
Piyes türküleri
Huy ve efsanevi türküleri
Zeybek havası ve derebeyi türküleri
Cinayetler ve kötüklı olaylarla alakalı türküleri
Güldürücü türküleri